แก๊สชีวภาพคือก๊าซที่เกิดจากการหมักมูลสัตว์หรือเศษอาหารในที่ปิดซึ่งไม่มีอากาศ ส่วนใหญ่เป็นก๊าซมีเทนที่ติดไฟได้ จึงใช้แทนแก๊สหุงต้มได้ บ่อหมักแบบถุงพีวีซีสำหรับครัวเรือนที่เลี้ยงหมู 10–15 ตัว ใช้งบวัสดุราว 2,570 บาท และผลิตก๊าซได้ประมาณวันละ 2 ลูกบาศก์เมตร
สรุปสั้น ๆ
- เกิดจาก การหมักอินทรียวัตถุแบบไม่ใช้อากาศ เช่น มูลหมู มูลวัว เศษอาหาร
- ขนาดครัวเรือน ถุงพีวีซียาว 6 ม. ในหลุมกว้าง 2 ม. ยาว 3.5 ม. ลึก 1 ม.
- ได้ก๊าซ ประมาณ 2 ลบ.ม./วัน พอใช้เตาหุงต้ม 2 เตา
- ค่าวัสดุ ประมาณ 2,570 บาท
แก๊สชีวภาพ คืออะไร เกิดจากอะไร
เมื่อนำมูลสัตว์ เศษอาหาร หรือเศษพืชใส่ไว้ในภาชนะปิดที่ไม่มีอากาศ จุลินทรีย์จะย่อยสลายแล้วปล่อยก๊าซออกมา ก๊าซนี้ส่วนใหญ่เป็นมีเทนซึ่งติดไฟได้ ที่เหลือเป็นคาร์บอนไดออกไซด์และก๊าซอื่นเล็กน้อย ฟาร์มที่มีมูลสัตว์ทุกวันจึงเปลี่ยนของเสียเป็นเชื้อเพลิงหุงต้มได้ และกากที่ออกจากบ่อยังใช้เป็นปุ๋ยได้อีก
แก๊สชีวภาพ มีประโยชน์อย่างไร
- ใช้หุงต้มแทนแก๊ส LPG ลดค่าใช้จ่ายในครัวเรือน
- ลดกลิ่นและแมลงวันจากกองมูลสัตว์รอบคอก
- กากและน้ำที่ล้นออกจากบ่อใช้รดพืชเป็นปุ๋ยได้

บ่อหมักแก๊สชีวภาพ มีกี่แบบ
| แบบบ่อหมัก | เหมาะกับ | ข้อควรรู้ |
|---|---|---|
| ถุงหมักพีวีซีในหลุมดิน | ครัวเรือน เลี้ยงสัตว์ไม่กี่สิบตัว | ต้นทุนต่ำ ทำเองได้ แต่ถุงโดนแดดและของมีคมได้ง่าย |
| ถังหมักพลาสติกสำเร็จรูป | บ้านที่มีเศษอาหารหรือมูลสัตว์น้อย | ติดตั้งเร็ว ขนาดเล็ก ได้ก๊าซน้อยกว่า |
| บ่อก่อปูนแบบโดมคงที่ | ฟาร์มขนาดกลางที่ต้องการใช้งานนาน | ต้องใช้ช่างและงบก่อสร้างมากกว่า |
| บ่อขนาดใหญ่แบบคลุมบ่อ (cover lagoon) | ฟาร์มหมูหรือวัวขนาดใหญ่ | ต้องออกแบบโดยผู้เชี่ยวชาญ |
บ่อแก๊สชีวภาพครัวเรือน ขนาดเท่าไรดี
คู่มือจังหวัดลำปางแนะนำถุงพีวีซียาว 6 ม. เส้นรอบวง 5.25 ม. วางในหลุมดินกว้าง 2 ม. ยาว 3.5 ม. ลึก 1 ม. เหมาะกับเกษตรกรที่เลี้ยงหมูประมาณ 10–15 ตัว
| รายการ | ค่า |
|---|---|
| ปริมาตรรวมของถุง | 7.8 ลบ.ม. |
| ส่วนของเหลว | 5.9 ลบ.ม. |
| ส่วนเก็บก๊าซ | 1.7 ลบ.ม. |
| ก๊าซที่ผลิตได้ต่อวัน | ประมาณ 2 ลบ.ม. (ราว 35% ของส่วนของเหลว) |
| ใช้กับเตาหุงต้ม | 2 เตา (เตาละ 0.15 ลบ.ม./ชม.) |
วิธีทำบ่อหมักแก๊สชีวภาพ แบบถุงพีวีซี
- เลือกที่ พื้นลาดเอียง ต่ำกว่าคอกสัตว์เล็กน้อย ให้มูลสัตว์ไหลเข้าบ่อเองได้
- ขุดหลุม ด้านบนกว้าง 2 ม. ยาว 3.5 ม. ลึก 1 ม. เป็นทรงสี่เหลี่ยมคางหมูที่ก้นแคบกว่าปากเล็กน้อย ขุดหัวและท้ายเป็นแนวสำหรับวางท่อ ให้ทางเข้ามูลสูงกว่าทางออกเล็กน้อย
- ทำถุงหมัก ต่อแผ่นพีวีซีหนา 0.25 มม. กว้าง 1.8 ม. ยาว 6 ม. จำนวน 3 แผ่น ด้วยกาวติดพีวีซี
- ใส่ท่อหัวท้าย สวมท่อพีวีซี 4 นิ้วที่ปลายถุงทั้งสองข้าง รัดด้วยยางในรถจักรยานยนต์เก่า แล้วต่อชุดท่อส่งก๊าซด้านบนถุง
- ทดสอบรอยรั่ว อัดอากาศเข้าถุง (คู่มือใช้ไอเสียรถยนต์) แล้วตรวจรอยต่อทุกจุด
- วางถุงลงหลุม เติมน้ำให้ท่วมปลายท่อด้านในทั้งสองข้าง เพื่อกันอากาศเข้า ทำบ่อรับมูลที่ปลายทางเข้าและบ่อล้นที่ปลายทางออก
- ต่อสายส่งก๊าซ ติดขวดดักน้ำและปรับแรงดัน วาล์วควบคุม แล้วต่อไปที่หัวเตา
- เติมมูลสัตว์ เริ่มเติมทุกวันอย่างสม่ำเสมอ
ค่าวัสดุทำบ่อแก๊สชีวภาพ ครัวเรือน
| รายการหลัก | ราคาโดยประมาณ (บาท) |
|---|---|
| พลาสติกพีวีซี 0.25 มม. 1.8 × 6 ม. 3 ผืน | 900 |
| ท่อพีวีซี 4 นิ้ว 2 ท่อน | 280 |
| ท่อส่งก๊าซ 40 ม. และข้อต่อ | 500 |
| หัวเตาแก๊ส | 450 |
| กาว วาล์ว ข้อต่อ สายส่งก๊าซ ปูนซีเมนต์ | 440 |
| รวม | ประมาณ 2,570 |
ราคานี้เป็นราคาตามคู่มือ ราคาปัจจุบันอาจสูงกว่า
บ่อพักกากและน้ำล้นจากบ่อหมัก ควรปูพลาสติกไหม
น้ำที่ล้นออกจากบ่อหมักยังมีธาตุอาหารสูง หลายฟาร์มทำบ่อพักไว้ตักไปรดพืช ถ้าบ่อพักเป็นดินทรายหรือดินที่น้ำซึม น้ำกากจะซึมลงดินและเสียปุ๋ยไปเปล่า ๆ การปูผ้ายาง HDPE ช่วยเก็บน้ำกากไว้ในบ่อ ใช้ได้นานและไม่ต้องก่อปูน
ตัวอย่างบ่อพัก 3 × 4 ม. ลึก 1 ม. วัดแนบพื้นและผนังได้ 5 × 6 ม. บวกขอบด้านละ 1 ม. เป็นผ้า 7 × 8 ม. = 56 ตร.ม. ค่าผ้า HDPE 0.5 มม. ประมาณ 3,920 บาท หรือ HDPE 0.75 มม. ประมาณ 5,320 บาท (ไม่รวมค่าขุดและจัดส่ง) ลองคำนวณขนาดของคุณในเครื่องคำนวณผ้ายางปูบ่อ

คำถามที่พบบ่อย
ทำแก๊สชีวภาพจากมูลวัวได้ไหม
ได้ มูลวัว มูลหมู และเศษอาหารใช้หมักได้ทั้งหมด ขนาดบ่อขึ้นกับปริมาณมูลที่เติมได้ในแต่ละวัน ควรปรึกษาเจ้าหน้าที่ส่งเสริมในพื้นที่ก่อนเลือกขนาด
ใช้ผ้ายางปูบ่อทำเป็นถุงหมักแก๊สได้ไหม
ไม่แนะนำ ถุงหมักต้องเก็บก๊าซได้โดยไม่รั่วตามรอยต่อ ควรใช้ถุงหรือถังที่ทำมาเพื่อหมักก๊าซโดยเฉพาะ ส่วนผ้ายางปูบ่อเหมาะกับบ่อพักกากและบ่อเก็บน้ำรอบระบบ
บ่อแก๊สชีวภาพอันตรายไหม
ก๊าซติดไฟได้ ห้ามจุดไฟหรือสูบบุหรี่ใกล้ถุงหมัก ล้อมรั้วกันสัตว์และเด็ก ตรวจรอยรั่วของท่อเป็นประจำ และอย่าลงไปในบ่อหรือถังหมักที่ปิดอยู่
ที่มาข้อมูล: จังหวัดลำปาง (คลังความรู้) การสร้างบ่อหมักก๊าซชีวภาพแบบถุงหมักพีวีซี
ทำบ่อพักกากและบ่อเก็บน้ำกับ Manutham
Manutham Plastic ผลิตผ้ายางปูบ่อ HDPE / LDPE สั่งตัดตามขนาด สำหรับบ่อพักน้ำกาก บ่อเก็บน้ำ และบ่อเลี้ยงสัตว์น้ำในฟาร์ม ส่งขนาดบ่อมาทาง LINE ทีมงานช่วยคำนวณให้ อ่านเพิ่มเรื่องขุดบ่อเก็บน้ำ หรือรวมความรู้บ่อพลาสติก
