ขุดบ่อเก็บน้ำให้ใช้ได้ทั้งปี ต้องเลือกขนาดให้พอกับพื้นที่เพาะปลูก และกันไม่ให้น้ำซึมลงดิน ถ้าดินเป็นทรายหรือดินร่วน น้ำมักซึมหมดก่อนถึงหน้าแล้ง วิธีที่นิยมคือปูพลาสติกปูบ่อ HDPE ทั้งพื้นและผนังบ่อ บทความนี้สรุปขนาดสระที่เหมาะกับที่ดิน ขั้นตอนขุดและปู และตัวอย่างค่าพลาสติกของสระ 1 งาน ลึก 3 เมตร
สรุปสั้น ๆ
- ขนาด คำนวณจากน้ำที่ต้องใช้ช่วงหน้าแล้ง บ่อลึกเก็บน้ำได้มากกว่าและระเหยน้อยกว่าบ่อตื้นที่กว้างเท่ากัน
- น้ำซึม ดินทรายหรือดินร่วนเก็บน้ำไม่อยู่ ปูพลาสติก HDPE 0.5–1.0 มม. ใช้งาน 5–25 ปีตามความหนา
- ตัวอย่างราคา สระ 1 งาน ลึก 3 ม. ใช้ผ้าประมาณ 784 ตร.ม. ค่าผ้า HDPE 0.5 มม. ราว 54,880 บาท (ไม่รวมค่าขุด)
- ขุดไม่ได้ ใช้บ่อเก็บน้ำสำเร็จรูป HydroPod จุ 10,000–135,000 ลิตร ตั้งบนพื้นเดิมได้เลย
ทำไมขุดบ่อเก็บน้ำแล้วน้ำไม่อยู่
ปัญหาที่เจอบ่อยที่สุดหลังขุดสระเก็บน้ำ คือฝนตกเต็มบ่อ แต่ไม่กี่เดือนน้ำก็แห้ง สาเหตุหลักมีสองอย่าง
- น้ำซึมลงดิน ดินทราย ดินร่วนปนทราย หรือดินที่มีชั้นกรวด ปล่อยให้น้ำไหลผ่านได้ง่าย ยิ่งบ่อลึก แรงดันน้ำยิ่งดันให้ซึมเร็ว
- น้ำระเหย บ่อตื้นที่หน้ากว้างโดนแดดเต็มที่ น้ำระเหยไปทุกวันในหน้าแล้ง
เรื่องระเหยแก้ได้ด้วยการขุดให้ลึกขึ้นแทนการขยายหน้ากว้าง ส่วนเรื่องน้ำซึม ถ้าดินไม่ใช่ดินเหนียว วิธีที่ได้ผลแน่นอนคือปูพลาสติกปูบ่อกันซึมทั้งพื้นและผนังบ่อ
เช็กดินก่อนขุดสระเก็บน้ำ
ลองขุดหลุมทดลองลึกประมาณครึ่งเมตร เติมน้ำให้เต็ม แล้วดูว่าน้ำลดเร็วแค่ไหนในหนึ่งวัน ถ้าน้ำหายเกือบหมด แปลว่าดินเก็บน้ำไม่อยู่ ควรวางแผนปูพลาสติกตั้งแต่ตอนขุด เพราะจะได้ขุดรูปทรงบ่อและร่องฝังขอบผ้าไปพร้อมกัน
ที่ดิน 1 ไร่ ควรขุดสระขนาดเท่าไหร่
ขนาดสระขึ้นกับปริมาณน้ำที่ต้องใช้ช่วงฝนทิ้งช่วงและหน้าแล้ง ซึ่งต่างกันตามพืชที่ปลูก จำนวนสัตว์ และจำนวนวันที่ต้องสำรองน้ำ แนวคิดเกษตรทฤษฎีใหม่ที่หลายคนใช้เป็นจุดเริ่มต้น แบ่งพื้นที่ประมาณ 30% เป็นแหล่งน้ำ ที่ดิน 1 ไร่ (1,600 ตร.ม.) จึงเป็นสระประมาณ 480 ตร.ม. หรือราว 1 งานเศษ
คิดปริมาณน้ำง่าย ๆ จาก กว้าง × ยาว × ลึก ได้เป็นลูกบาศก์เมตร (1 ลบ.ม. = 1,000 ลิตร) ตัวเลขนี้คือความจุสูงสุดถ้าผนังบ่อตั้งตรง บ่อจริงที่ผนังลาดจะจุน้อยกว่านี้
| ขนาดสระ (ปากบ่อ) | ลึก | ความจุสูงสุด (ผนังตรง) | เหมาะกับ |
|---|---|---|---|
| 10 × 10 ม. | 2 ม. | 200 ลบ.ม. (200,000 ลิตร) | สวนหลังบ้าน แปลงผักขนาดเล็ก |
| 20 × 20 ม. (1 งาน) | 3 ม. | 1,200 ลบ.ม. (1.2 ล้านลิตร) | ที่ดินราว 1 ไร่ สวนผลไม้ |
| 40 × 40 ม. (1 ไร่) | 3 ม. | 4,800 ลบ.ม. (4.8 ล้านลิตร) | ที่ดินหลายไร่ ฟาร์มขนาดกลาง |
ขุดสระขนาดเล็ก หรือขุดลึกดี
ถ้าที่ดินจำกัด ขุดลึกขึ้นได้น้ำมากกว่าขยายหน้ากว้าง และน้ำระเหยน้อยกว่า แต่บ่อที่ลึกมากต้องทำผนังลาดเพื่อไม่ให้ดินพัง และต้องใช้พลาสติกที่หนาขึ้นเพื่อรับแรงดันน้ำ สระขนาดเล็กหลังบ้านลึก 1.5–2 เมตรก็เพียงพอสำหรับรดผัก
ขุดสระเลี้ยงปลาด้วย ควรลึกกี่เมตร
สระที่ใช้ทั้งเก็บน้ำและเลี้ยงปลา ความลึกที่เหมาะขึ้นกับชนิดปลาและการจัดการน้ำ อ่านรายละเอียดเรื่องบ่อปลาเพิ่มเติมได้ในเลี้ยงปลาในบ่อพลาสติก ปลาอะไรได้บ้าง
ขั้นตอนขุดบ่อเก็บน้ำและปูพลาสติก
- เลือกจุดขุด ที่ต่ำเพื่อรับน้ำฝน ห่างจากต้นไม้ใหญ่ที่รากอาจทิ่มผ้า และรถขุดเข้าถึงได้
- ขุดและทำผนังลาด ปรับพื้นบ่อให้เรียบ ขุดร่องรอบปากบ่อไว้ฝังขอบผ้า
- เตรียมพื้นบ่อ เก็บหิน เศษไม้ และรากไม้ออกทั้งหมด ปูแผ่น Geotextile รองใต้ผ้าในจุดที่พื้นขรุขระ
- วัดขนาดผ้า วัดแนบตามพื้นและผนังบ่อ ทั้งด้านกว้างและด้านยาว แล้วบวกขอบด้านละ 1 เมตร
- ปูพลาสติก ปูให้หย่อนเล็กน้อยตามแนวบ่อ ไม่ดึงตึงตอนแดดจัด เพราะพลาสติกหดตัวเมื่ออากาศเย็นลง
- ฝังขอบและปล่อยน้ำ ฝังขอบผ้าในร่องรอบบ่อ กลบดินให้แน่น ตรวจรอยรั่วก่อนปล่อยน้ำเต็มบ่อ

ปูบ่อเก็บน้ำ ใช้พลาสติกหนาเท่าไร
บ่อเก็บน้ำส่วนใหญ่ลึกและใช้งานหลายปี จึงนิยมใช้ HDPE ที่เนื้อแน่นและทนแดด ยิ่งบ่อลึกหรือพื้นขรุขระ ควรเลือกให้หนาขึ้น
| ลักษณะบ่อเก็บน้ำ | พลาสติกที่เหมาะ | ราคา / ตร.ม. | อายุการใช้งาน |
|---|---|---|---|
| บ่อตื้น พื้นเรียบ | HDPE 0.5 มม. | 70 บาท | 5–10 ปี |
| บ่อลึก 2–3 ม. หรือพื้นมีหินและรากไม้ | HDPE 0.75 มม. | 95 บาท | 10–15 ปี |
| บ่อใหญ่ ลึก ใช้งานระยะยาว | HDPE 1.0 มม. | 125 บาท | 15–25 ปี |
| บ่อชั่วคราว งบจำกัด | LDPE 0.3 มม. | 45 บาท | 3–5 ปี |
ยังเลือกไม่ได้ระหว่างสองชนิด อ่านพลาสติกปูบ่อ HDPE กับ LDPE ต่างกันอย่างไร
ขุดสระ 1 งาน ลึก 3 เมตร ใช้พลาสติกเท่าไร ราคาเท่าไร
สระ 1 งาน คือ 400 ตร.ม. เช่นปากบ่อ 20 × 20 เมตร ผ้าต้องคลุมทั้งพื้นและผนัง จึงต้องวัดแนบตามบ่อ ไม่ใช่วัดแค่ปากบ่อ ตัวอย่างนี้ประมาณว่าวัดแนบได้ด้านละ 26 เมตร (กว้าง 20 ม. บวกผนังสองข้าง ข้างละราว 3 ม.)
- ขนาดผ้า = (26 + 2) × (26 + 2) = 28 × 28 ม. = 784 ตร.ม.
| พลาสติก | ราคา / ตร.ม. | ค่าผ้า 784 ตร.ม. |
|---|---|---|
| LDPE 0.3 มม. | 45 บาท | ≈ 35,280 บาท |
| HDPE 0.5 มม. | 70 บาท | ≈ 54,880 บาท |
| HDPE 0.75 มม. | 95 บาท | ≈ 74,480 บาท |
| HDPE 1.0 มม. | 125 บาท | ≈ 98,000 บาท |
สระลึก 3 เมตรแนะนำ HDPE 0.75 มม. ขึ้นไป เพราะแรงดันน้ำสูงและใช้งานหลายปี ขนาดผ้าจริงขึ้นกับความลาดของผนัง ใส่ตัวเลขที่วัดได้ในเครื่องคำนวณขนาดผ้ายางปูบ่อ หรือส่งขนาดบ่อให้ทีมงานคำนวณให้
ตัวอย่างสระขนาดเล็ก 10 × 10 ม. ลึก 2 ม.
วัดแนบได้ราว 14 × 14 ม. บวกขอบเป็น 16 × 16 ม. = 256 ตร.ม. ค่าผ้า HDPE 0.5 มม. ประมาณ 17,920 บาท หรือ HDPE 0.75 มม. ประมาณ 24,320 บาท
ค่าขุดสระคิดอย่างไร
ค่าขุดขึ้นกับขนาดบ่อ ชนิดดิน ระยะขนย้ายรถขุด และผู้รับเหมาในพื้นที่ ควรขอราคาจากผู้รับเหมา 2–3 รายและบอกว่าจะปูพลาสติก เพื่อให้ขุดผนังลาดและร่องฝังขอบไว้ให้ เกษตรกรบางพื้นที่ยังขอรับบริการขุดบ่อจากหน่วยงานรัฐได้ สอบถามได้ที่สถานีพัฒนาที่ดินในจังหวัด

ขุดบ่อไม่ได้ เก็บน้ำแบบไหนดี
ที่ดินบางแปลงขุดบ่อไม่ได้ เช่น พื้นหิน ดินทรายที่พังง่าย ที่ดินเช่า หรือพื้นที่เล็กที่รถขุดเข้าไม่ถึง ทางเลือกคือบ่อเก็บน้ำสำเร็จรูป HydroPod ผนังแผ่นเหล็ก BlueScope ต่อเป็นวงกลม บุพลาสติกด้านใน ตั้งบนพื้นเดิมได้เลย
| ขนาด HydroPod (กว้าง × สูง) | ความจุ | ราคา |
|---|---|---|
| Ø 4 ม. × 0.80 ม. | ≈ 10,000 ลิตร | 16,000 บาท |
| Ø 6 ม. × 0.80 ม. | ≈ 22,000 ลิตร | 26,000 บาท |
| Ø 6 ม. × 1.20 ม. | ≈ 34,000 ลิตร | 39,000 บาท |
| Ø 8 ม. × 1.20 ม. | ≈ 60,000 ลิตร | 50,000 บาท |

ข้อผิดพลาดที่ทำให้บ่อเก็บน้ำรั่ว
- วัดแค่ปากบ่อ ผ้าไม่พอคลุมผนัง ต้องวัดแนบตามพื้นและผนังเสมอ
- ไม่เก็บหินและรากไม้ ของแข็งใต้ผ้าทิ่มจนรั่วเมื่อน้ำเต็มบ่อ
- ผนังชันเกินไป ดินพังทับผ้า และผ้าถูกดึงจนฉีก
- ใช้ผ้าบางกับบ่อลึก แรงดันน้ำสูง ผ้าบางอายุสั้นกว่าที่ควร
คำถามที่พบบ่อย
ขุดบ่อเก็บน้ำแล้วต้องปูพลาสติกทุกบ่อไหม
ไม่จำเป็น ถ้าดินเป็นดินเหนียวที่เก็บน้ำได้ดี แต่ถ้าดินเป็นทราย ดินร่วน หรือทดลองแล้วน้ำลดเร็ว การปูพลาสติกช่วยให้เก็บน้ำได้ตลอดหน้าแล้ง
พลาสติกปูบ่อเก็บน้ำใช้ได้กี่ปี
ขึ้นอยู่กับความหนา HDPE 0.5 มม. ประมาณ 5–10 ปี 0.75 มม. ประมาณ 10–15 ปี และ 1.0 มม. ประมาณ 15–25 ปี ส่วน LDPE 0.3 มม. ประมาณ 3–5 ปี
สระ 1 งาน ลึก 3 เมตร ใช้พลาสติกกี่ตารางเมตร
ถ้าวัดแนบพื้นและผนังได้ราว 26 × 26 เมตร บวกขอบด้านละ 1 เมตร ใช้ผ้าประมาณ 784 ตร.ม. ตัวเลขจริงขึ้นกับความลาดของผนังบ่อ
Manutham ติดตั้งให้ไหม
Manutham Plastic สั่งตัดผ้าตามขนาดบ่อ จัดส่งและติดตั้งทั่วประเทศ ส่งขนาดบ่อหรือรูปหน้างานมาทาง LINE เพื่อขอราคารวมค่าจัดส่งและติดตั้ง
เริ่มทำบ่อเก็บน้ำกับ Manutham
Manutham Plastic (มนูธรรม พลาสติก) ผลิตผ้ายางปูบ่อและบ่อเก็บน้ำสำเร็จรูป HydroPod เอง ส่งขนาดบ่อมาทาง LINE ทีมงานช่วยเลือกความหนา คำนวณขนาดผ้า และแจ้งราคา อ่านบทความอื่นเรื่องบ่อได้ที่รวมความรู้บ่อพลาสติก
