ปลูกกาแฟในไทยเลือกได้ 2 ชนิดหลัก อาราบิกาปลูกบนที่สูงภาคเหนือ โรบัสตาปลูกมากทางภาคใต้ ทั้งสองชนิดอาศัยน้ำฝนเป็นหลัก แต่คู่มือของกรมวิชาการเกษตรระบุช่วงที่ต้นกาแฟขาดน้ำไม่ได้ไว้ชัดเจน บทความนี้สรุประยะปลูก จำนวนต้นต่อไร่ อายุที่เริ่มให้ผล และการให้น้ำของทั้งสองชนิด
สรุปสั้น ๆ
- อาราบิกา ระยะ 2 × 2 ม. ราว 400 ต้นต่อไร่ ต้องมีไม้บังร่ม
- โรบัสตา ปลูกเดี่ยวราว 170 ต้นต่อไร่ ปลูกแซมราว 100 ต้น
- น้ำฝน ราว 1,200–1,500 มม. ต่อปี
- ช่วงห้ามขาดน้ำ 3–4 เดือนหลังดอกบาน ช่วงที่ผลขยายตัว
ปลูกกาแฟอาราบิกาหรือโรบัสตา ต่างกันอย่างไร
| อาราบิกา | โรบัสตา | |
|---|---|---|
| พื้นที่ | ที่สูงภาคเหนือ ต่ำกว่า 1,000 ม. ยิ่งต้องมีร่มเงา | ส่วนใหญ่ภาคใต้ ชอบอากาศร้อนชื้น 20–30 °C |
| ระยะปลูก | 2 × 2 ม. | 3 × 3, 3 × 4 หรือ 3.5 × 3.5 ม. |
| ต้นต่อไร่ | ราว 400 ต้น | ปลูกเดี่ยว 170 ต้น แซมมะพร้าวหรือทุเรียนราว 100 ต้น |
| ร่มเงา | ไม้ชั่วคราว 4 × 6 หรือ 6 × 6 ม. ไม้ถาวร 8 × 10 ม. | ปลูกแซมไม้ผล หรือปลูกสะตอ แค กระถิน ก่อน 6–12 เดือน |
วิธีปลูกกาแฟ ดินที่เหมาะ และเดือนที่ควรปลูก
- เลือกที่ ไม่ใช่ที่น้ำท่วมขังนานเกิน 2 สัปดาห์ ที่นาเดิม หรือที่ที่ระดับน้ำใต้ดินสูง ที่ลาดชันให้ปลูกขวางความลาดหรือทำขั้นบันได
- เตรียมกล้า อาราบิกาใช้กล้าอายุ 8–12 เดือน มีใบ 4–5 คู่
- ขุดหลุม อาราบิกา 30 ซม. ในดินดี หรือ 50 ซม. ในดินไม่ดี รองก้นหลุมด้วยหินฟอสเฟต 100–200 กรัม และปุ๋ยคอก 5 กก. โรบัสตาใช้หินฟอสเฟต 200–300 กรัม ปุ๋ยคอก 3–5 กก. ถ้าดิน pH ต่ำกว่า 5.0 ให้ผสมปูนขาวด้วย
- ปลูก ต้นฤดูฝน อาราบิกาแนะนำเดือนพฤษภาคม–กรกฎาคม ให้โคนต้นเสมอผิวดิน และทำร่มบังกล้าที่ปลูกกลางแจ้ง

ปลูกกาแฟกี่ปีได้ผลผลิต และได้เท่าไหร่
คู่มือโรบัสตาแบ่งตารางปุ๋ยเป็นช่วงปีที่ 1–2 และช่วงที่ให้ผลผลิตแล้ว ตั้งแต่ปีที่ 3 ขึ้นไป ต้นที่ดีให้เมล็ดแห้งเฉลี่ยราว 2 กก. ต่อต้นต่อปี สำหรับอาราบิกา พันธุ์เชียงใหม่ 80 ให้ผลราว 500–900 กรัมต่อต้นเมื่ออายุ 7 ปี หรือราว 215 กก. สารกาแฟต่อไร่
การตัดยอดอาราบิกาที่ความสูง 150–160 ซม. ช่วยเพิ่มผลผลิตได้ราว 80–95% ในแปลงทดลอง เช่นที่เชียงใหม่เพิ่มจาก 145 เป็น 267 กก./ไร่ ต้นอายุเกิน 15 ปีตัดฟื้นที่ 30–50 ซม. แล้วให้ผลอีกครั้งหลัง 2 ปี

ต้นกาแฟต้องการน้ำช่วงไหน
| ช่วง | ความต้องการน้ำ (คู่มือโรบัสตา) |
|---|---|
| ดอกออกจากการพักตัว | ต้องการน้ำมาก ถ้าฝนน้อย ดอกจะฝ่อและไม่ติดผล ควรให้น้ำเพิ่ม |
| ดอกบาน (7–10 วันหลังได้น้ำ) | ไม่ต้องการน้ำ ฝนหรือสปริงเกลอร์จะชะละอองเกสร |
| เริ่มติดผล | ถ้าฝนทิ้งช่วงเกิน 3 สัปดาห์ ให้น้ำทุก 3–4 สัปดาห์ |
| ผลขยายตัว 3–4 เดือนหลังดอกบาน | สำคัญที่สุด ถ้าขาดน้ำเมล็ดจะเล็กและผลผลิตต่ำ |
ช่วงดอกออกและผลขยายตัวมักตรงกับปลายหน้าแล้ง สวนที่พึ่งน้ำฝนอย่างเดียวจึงควรมีบ่อเก็บน้ำไว้ให้น้ำเสริม ตัวอย่างบ่อ 8 × 10 ม. ลึก 2 ม. ใช้ผ้า 14 × 16 ม. = 224 ตร.ม. ค่าผ้า HDPE 0.5 มม. ประมาณ 15,680 บาท หรือ HDPE 0.75 มม. ประมาณ 21,280 บาท ลองคำนวณขนาดของคุณในเครื่องคำนวณผ้ายางปูบ่อ

คำถามที่พบบ่อย
ปลูกกาแฟ 1 ไร่ได้กี่ต้น
อาราบิการะยะ 2 × 2 ม. ได้ราว 400 ต้น โรบัสตาปลูกเดี่ยวราว 170 ต้น ถ้าปลูกแซมมะพร้าวหรือทุเรียนราว 100 ต้น
ปลูกกาแฟในกระถางได้ไหม
คู่มือของกรมไม่ได้พูดถึงการปลูกในกระถาง ต้นกาแฟเป็นไม้พุ่มที่โตสูงหลายเมตร ปลูกในกระถางใหญ่ไว้ดูต้นได้ แต่ถ้าหวังผลผลิตควรปลูกลงดินตามระยะในตารางด้านบน
อาราบิกาเก็บผลได้เมื่อไหร่
ที่ความสูง 700–900 ม. ผลใช้เวลาราว 6 เดือนจากติดผลถึงสุก ที่สูงกว่า 1,000 ม. ราว 9 เดือน ดูการทำบ่อบนที่ลาดเพิ่มในขุดบ่อเก็บน้ำ
ที่มาข้อมูล: กรมวิชาการเกษตร ศูนย์วิจัยเกษตรหลวงเชียงใหม่ การปลูกและดูแลรักษากาแฟอะราบิกา
ที่มาข้อมูล: กรมวิชาการเกษตร สถาบันวิจัยพืชสวน คู่มือเทคโนโลยีการผลิตกาแฟโรบัสตา (2567)
ทำบ่อเก็บน้ำสวนกาแฟกับ Manutham
Manutham Plastic ผลิตผ้ายางปูบ่อ HDPE / LDPE สั่งตัดตามขนาด และบ่อสำเร็จรูป HydroPod สำหรับพื้นที่ขุดยาก ส่งขนาดบ่อมาทาง LINE ทีมงานช่วยคำนวณให้ หรือดูรวมความรู้บ่อพลาสติก
