เลี้ยงปลาในนาข้าวคือการปล่อยปลาลงแปลงนาหลังปักดำ ให้ปลาโตไปพร้อมข้าวประมาณ 3–4 เดือน แล้วจับปลาตอนเกี่ยวข้าว ปลาช่วยกินวัชพืชและแมลง มูลปลาเป็นปุ๋ยให้ข้าว สิ่งที่ต้องเตรียมคือคันนาที่สูงพอ คูรอบแปลง และหลุมรวมปลาที่มุมนา
สรุปสั้น ๆ
- ปลาที่แนะนำ ปลานิล ปลาไน ปลาตะเพียน ปลาดุก ปลาสลิด
- อัตราปล่อย ลูกปลา 3–5 ซม. 400–600 ตัว/ไร่ หลังปักดำประมาณ 7 วัน
- ระดับน้ำ ประมาณ 30 ซม.
- ระยะเลี้ยง 3–4 เดือน พอดีกับข้าวสุก
เลี้ยงปลาในนาข้าว ข้อดี ข้อเสีย
| ข้อดี | ข้อเสียและข้อจำกัด |
|---|---|
| มูลปลาเป็นปุ๋ย ช่วยเพิ่มผลผลิตข้าว | ใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชในแปลงไม่ได้ เพราะปลาจะตาย |
| ปลากินวัชพืชและแมลงศัตรูข้าว ช่วยพรวนดิน | ต้องลงแรงเสริมคันนาและขุดคู |
| ได้ปลาไว้กินหรือขายอีกทาง | นาต้องเก็บน้ำได้ตลอดฤดู ถ้าน้ำแห้งปลาจะตาย |
| ดินที่มีมูลปลาเป็นปุ๋ยให้พืชที่ปลูกหลังนา | น้ำท่วมคันนาเมื่อไร ปลาหนีออกได้ |
เลี้ยงปลาอะไรในนาข้าวดี
กรมพัฒนาที่ดินแนะนำปลานิล ปลาไน ปลาตะเพียน ปลาดุก และปลาสลิด เพราะทนน้ำตื้นและหากินในแปลงนาได้ ถ้าเลี้ยงปลาสลิด ข้อมูลจังหวัดอ่างทองแนะนำให้ใช้นา 5 ไร่ขึ้นไปที่เก็บน้ำได้ 4–6 เดือน ปล่อยปลา 5–7 ซม. 500 ตัว/ไร่ อ่านรายละเอียดในเลี้ยงปลาสลิด ส่วนปลาช่อนเป็นปลากินเนื้อ จะกินปลาชนิดอื่นในแปลง ถ้าจะเลี้ยงควรแยกบ่อ อ่านเพิ่มเรื่องเลี้ยงปลาช่อน

ขุดร่องและเตรียมนาเลี้ยงปลาอย่างไร
| ส่วนของแปลง | ขนาดที่แนะนำ |
|---|---|
| พื้นที่ | พื้นราบที่ต่ำที่สุดของที่ดิน ประมาณ 10–15 ไร่ (ปรับตามที่ถือครอง) |
| คูรอบแปลง | กว้าง 50 ซม. ลึก 30–50 ซม. |
| คันดินรอบแปลง | สูง 75–100 ซม. สูงกว่าระดับน้ำสูงสุดประมาณ 60 ซม. กว้าง 50–100 ซม. |
| หลุมรวมปลาที่มุมต่ำสุด | กว้าง 1 ม. ยาว 1 ม. ลึก 60–70 ซม. ใช้เป็นทางระบายน้ำออกด้วย |
- ทำคันและคู ขุดดินรอบแปลงทำคันให้แข็งแรง ภายในแปลงมีคูล้อมรอบให้น้ำขังได้
- ปักดำข้าว แล้วรอประมาณ 7 วัน
- ปล่อยปลาและน้ำ ปล่อยลูกปลา 3–5 ซม. 400–600 ตัว/ไร่ ปล่อยน้ำเข้าให้สูงประมาณ 30 ซม.
- ให้อาหาร วันละครั้งก็เพียงพอ
- จับปลา เมื่อข้าวใกล้เกี่ยว ระบายน้ำออก ปลาจะลงมารวมในหลุมที่มุมนา
บ่อพักปลาที่มุมนา ปูพลาสติกช่วยอะไร
หลังเกี่ยวข้าว หลายบ้านอยากเก็บปลาไว้เลี้ยงต่อหรือทยอยขาย บ่อรวมปลาที่มุมนาจึงต้องเก็บน้ำได้นานกว่าแปลงนา ถ้าดินเป็นดินทรายหรือดินร่วนที่น้ำซึมเร็ว บ่อจะแห้งก่อนจับปลาหมด การปูผ้ายาง HDPE ช่วยรักษาระดับน้ำในบ่อพักไว้ได้
ตัวอย่างบ่อรวมปลา 4 × 6 ม. ลึก 1.5 ม. (ขนาดใกล้กับที่ข้อมูลจังหวัดอ่างทองแนะนำสำหรับนาปลาสลิด) วัดแนบพื้นและผนังได้ 7 × 9 ม. บวกขอบด้านละ 1 ม. เป็นผ้า 9 × 11 ม. = 99 ตร.ม. ค่าผ้า HDPE 0.5 มม. ประมาณ 6,930 บาท หรือ HDPE 0.75 มม. ประมาณ 9,405 บาท (ไม่รวมค่าขุดและจัดส่ง) ลองคำนวณขนาดของคุณในเครื่องคำนวณผ้ายางปูบ่อ

คำถามที่พบบ่อย
เลี้ยงปลาดุกในนาข้าวได้ไหม
ได้ ปลาดุกเป็นหนึ่งในปลาที่กรมพัฒนาที่ดินแนะนำ ทนน้ำตื้นและออกซิเจนต่ำ แต่ต้องทำคันนาให้แน่น เพราะปลาดุกชอบมุดหนี อ่านเพิ่มเรื่องเลี้ยงปลาดุก
เลี้ยงปลานิลในนาข้าวได้ผลไหม
ปลานิลโตเร็วและกินอาหารได้หลากหลาย จึงนิยมเลี้ยงในนา ปล่อยตามอัตราเดียวกันคือ 400–600 ตัว/ไร่ ที่ขนาด 3–5 ซม.
ใช้ยาฆ่าแมลงในนาที่เลี้ยงปลาได้ไหม
ไม่ควรใช้ เพราะสารเคมีจะทำให้ปลาตาย และปลาที่จับได้ก็ไม่ปลอดภัยต่อการบริโภค นาที่เลี้ยงปลาจึงมักทำแบบลดหรือไม่ใช้สารเคมี
ที่มาข้อมูล: กรมพัฒนาที่ดิน สำนักงานพัฒนาที่ดินเขต 6 การจัดการดินเพื่อทำไร่นาสวนผสมในที่ราบต่ำ
ที่มาข้อมูล: สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดอ่างทอง การเลี้ยงปลาสลิด
ทำบ่อพักปลาในนากับ Manutham
Manutham Plastic ผลิตผ้ายางปูบ่อ HDPE / LDPE สั่งตัดตามขนาด สำหรับบ่อพักปลา บ่อเก็บน้ำ และร่องน้ำในไร่นา ส่งขนาดบ่อมาทาง LINE ทีมงานช่วยคำนวณให้ อ่านเพิ่มเรื่องขุดบ่อเก็บน้ำ หรือรวมความรู้บ่อพลาสติก
