คู่มือของกรมปศุสัตว์ปี 2567 ระบุว่าแม่โค 1 ตัว ดื่มน้ำราววันละ 70 ลิตร ฝูง 10 ตัวจึงต้องใช้น้ำราว 700 ลิตรต่อวัน และกรมยังแนะนำให้ถนอมหญ้าช่วงฝนไว้ใช้หน้าแล้ง มือใหม่ที่จะเลี้ยงวัวจึงต้องคิดเรื่องพันธุ์ อาหาร และแหล่งน้ำไปพร้อมกัน
สรุปสั้น ๆ
- น้ำ แม่โคดื่มราว 70 ลิตร/ตัว/วัน ล้างอ่างน้ำให้สะอาดเสมอ
- คอก แม่โค 1 ตัวใช้พื้นที่ราว 9–10 ตร.ม. รางอาหารยาวราว 60 ซม.
- อาหาร อาหารหยาบเป็นหลัก ให้อาหารข้นเมื่อจำเป็น และมีแร่ธาตุก้อนให้เลีย
- วัวพื้นบ้าน เลี้ยงง่าย ทนโรค ให้ลูกดก แต่ตัวเล็ก ไม่เหมาะทำโคขุน
เลี้ยงวัวมือใหม่ เลือกวัวพื้นบ้านดีไหม
หนังสือการเลี้ยงโคเนื้อของกรมปศุสัตว์บอกว่า กำไรของการเลี้ยงแม่โคเนื้อมาจากลูกโค แม่โคควรให้ลูกได้ปีละตัว และปัญหาแรกของมือใหม่คือจะเลี้ยงพันธุ์อะไร ต้องเลือกให้เหมาะกับวิธีเลี้ยงและตลาดที่จะขาย
| โคพื้นเมือง (วัวพื้นบ้าน) | รายละเอียด |
|---|---|
| ขนาด | ตัวผู้โตเต็มที่ราว 300–350 กก. ตัวเมีย 200–250 กก. |
| ข้อดี | เลี้ยงง่าย หากินเก่ง ไม่เลือกอาหาร ให้ลูกดก ส่วนใหญ่ปีละตัว ทนโรค แมลง และอากาศบ้านเรา เนื้อแน่นเหมาะกับอาหารไทย ใช้ผสมกับพ่อพันธุ์อื่นได้ เช่น บราห์มัน |
| ข้อจำกัด | ตัวเล็ก ไม่เหมาะเลี้ยงขุน เพราะตลาดโคขุนต้องการน้ำหนักมีชีวิตราว 450 กก. และไม่ควรผสมกับพันธุ์ตัวใหญ่มาก เช่น ชาร์โรเล่ส์ ซิมเมนทัล เพราะอาจคลอดยาก |

วัวกินอะไร อาหารหยาบ อาหารข้น แร่ธาตุ
- อาหารหยาบเป็นหลัก ที่สำคัญคือหญ้าสด เช่น รูซี่ กินนีสีม่วง หญ้าขน แพงโกล่า และพืชตระกูลถั่ว เช่น ถั่วฮามาต้า กระถิน ซึ่งรากลึก ทนแล้งกว่าหญ้า
- ผลพลอยได้ทางการเกษตร ฟางข้าว ต้นข้าวโพด ยอดอ้อย มันเส้น ต้นถั่วลิสง ต้นถั่วเหลือง กากน้ำตาล เปลือกสับปะรด
- อาหารข้น เช่น รำ ปลายข้าว ข้าวโพดบด กากถั่วเหลือง ให้เฉพาะเมื่อจำเป็น เพราะต้นทุนสูง
- แร่ธาตุ แร่ธาตุก้อนสำหรับโคกระบือ วางหรือแขวนให้เลีย หรือผสมแร่ธาตุผงตั้งไว้
หนังสือของกรมแนะนำว่าหน้าฝนมักมีหญ้าสดเกินความต้องการ ควรเก็บถนอมเป็นหญ้าแห้งหรือหญ้าหมักไว้ใช้หน้าแล้ง และควรให้อาหารเวลาเดิมทุกวัน เพราะการเปลี่ยนเวลาอาจทำให้ระบบทางเดินอาหารผิดปกติรุนแรงได้
วัวต้องกินน้ำวันละเท่าไหร่ ต้องมีบ่อขนาดไหน
ลองคิดจากตัวเลขของกรม แม่โค 10 ตัว × 70 ลิตร = 700 ลิตรต่อวัน ถ้าหน้าแล้งนาน 4 เดือน (120 วัน) ต้องมีน้ำดื่มราว 84 ลบ.ม. ยังไม่รวมน้ำล้างคอก น้ำรดแปลงหญ้า และน้ำที่ระเหยจากบ่อ บ่อ 8 × 8 ม. ลึก 2 ม. เก็บได้ราว 128 ลบ.ม. ถ้าผนังตั้งตรง ใช้ผ้า 14 × 14 ม. = 196 ตร.ม. ค่าผ้า HDPE 0.5 มม. ประมาณ 13,720 บาท หรือ HDPE 0.75 มม. ประมาณ 18,620 บาท ลองคำนวณขนาดของคุณในเครื่องคำนวณผ้ายางปูบ่อ
บ่อที่ปูผ้ายางควรล้อมรั้ว ไม่ให้วัวลงไปเหยียบ เพราะกีบวัวทำให้ผ้าเสียหายได้ แล้วสูบหรือปล่อยน้ำไปที่อ่างหรือรางน้ำแทน อ่างน้ำจะล้างทำความสะอาดได้ง่ายกว่า ตามที่คู่มือแนะนำให้ดูแลอ่างน้ำให้สะอาดเสมอ

คำถามที่พบบ่อย
เลี้ยงวัวต้องใช้คอกกว้างแค่ไหน
คู่มือปี 2567 ระบุว่าแม่โค 1 ตัวใช้พื้นที่คอกราว 9–10 ตร.ม. และรางอาหารยาวราว 60 ซม. ต่อตัว ไม่ควรเลี้ยงโคที่น้ำหนักต่างกันมากรวมฝูงเดียวกัน หรือเลี้ยงแน่นเกินไป
เลี้ยงวัวขุนกับเลี้ยงแม่วัวต่างกันอย่างไร
การเลี้ยงแม่โคเน้นผลิตลูกขาย ส่วนวัวขุนเน้นเพิ่มน้ำหนักให้ถึงที่ตลาดต้องการ หนังสือของกรมระบุว่าตลาดโคขุนต้องการน้ำหนักมีชีวิตราว 450 กก. วัวพื้นบ้านจึงไม่เหมาะทำโคขุน แต่ลูกผสมเพศผู้ เช่น ลูกบราห์มัน นิยมนำไปขุน
มูลวัวนำไปใช้อะไรได้บ้าง
ใช้เป็นปุ๋ยคอกบำรุงแปลงหญ้าและแปลงผัก หรือหมักทำแก๊สหุงต้มได้ ดูวิธีทำในแก๊สชีวภาพ และการวางพื้นที่ฟาร์มแบบผสมผสานในโคก หนอง นา 1 ไร่
ที่มาข้อมูล: กรมปศุสัตว์ การเลี้ยงโคเนื้อ (2548)
ที่มาข้อมูล: กรมปศุสัตว์ สำนักพัฒนาพันธุ์สัตว์ คู่มือการปฏิบัติงานโคเนื้อ (2567)
ทำบ่อเก็บน้ำฟาร์มวัวกับ Manutham
Manutham Plastic ผลิตผ้ายางปูบ่อ HDPE / LDPE สั่งตัดตามขนาด และบ่อสำเร็จรูป HydroPod ส่งขนาดบ่อมาทาง LINE ทีมงานช่วยคำนวณให้ อ่านเพิ่มเรื่องขุดบ่อเก็บน้ำ หรือรวมความรู้บ่อพลาสติก
